این حشره یکی از آفات مهم گندم و جو محسوب میشود . در اکثر مناطق زیر کشت غلات فعا لیت دارد ولی در استان های تهران ، مرکزی و فارس از اهمیت بیشتری برخوردار است .

شکل ظاهری آفت :

حشره کامل زنبور کوچکی است به طول 10 تا 12 میلی متر ، رنگ عمومی بدن سیاه براق است ولی قسمتهایی از بدن به رنگ زرد می باشد .

لارو این زنبور بدون پا و خمیده به رنگ سفید و 12 تا 14 میلی متر طول دارد .

نحوه زندگی و خسارت آفت :

این حشره تابستان ، پاییزو زمستان را به صورت لارو و به حالت دیاپوز در محل طوقه گندم و جو می گذارند . در اواخر اسفند ماه یا اوایل فروردین در همان جا تبدیل به شفیره می شود و حشرات کامل معمولاً از اواخر فروردین ماه در مزارع غلات ظاهر می شوند .

حشره ماده تخم های خود را به صورت انفرادی داخل ساقه قرار می دهد و لارو پس از خروج از تخم از بافت پارانشیم داخل ساقه تغذیه کرده و به تدریج به سمت پایین ساقه حرکت می کند و هم زمان با برداشت محصول ، خود را به محل طوقه در خاک رسانده و ضمن ساختن پیله ، در داخل یک محفظه به حالت دیاپوز به سر می برد .این آفت در هر سال یک نسل تولید میکند .

خسارت زنبور ساقه خوار غلات منحصراً توسط لارو و در دو مرحله وارد می شود :

در مرحله اول تغذیه لارو از بافت پارانشیم و دستجات آوندی داخل ساقه باعث کاهش جریان شیره گیاهی و در نتیجه لاغر و سبک شدن دانه ها می شود . گاهی تمام بافت آوندی مورد تغذیه لارو قرار می گیرد که باعث قطع جریان شیره گیاهی شده و در نتیجه خوشه زود تر از موعد خشک شده و دانه ها پوک می شوند .تغذیه لارو از بافت داخل ساقه باعث می شود که تمام طول ساقه از مواد جویده شده و فضولات لارو انباشته گردد .

در مرحله دوم ، لارو پس از کامل شدن شدن تغذیه و قبل از تشکیل پیله و استقرار در محل طوقه ، قسمتی از داخل ساقه را به صورت دایره جویده و پس از مخلوط کردن آن با بزاق جهت ساختن در پوش لانه مورد استفاده قرار می دهد . ساقه در قسمت جویده شده ضعیف می شود و به محض وزش باد از محل مذکور شکسته و روی زمین می افتد و در هنگام برداشت در زمین باقی می ماند .

راه های جلوگیری از خسارت آفت :

الف ) شخم پس ا ز بردا شت محصول :

در صورتی که زمین گندم و جو پس از برداشت محصول شخم زده شود ، قسمت عمده ای از طوقه ها در اعماق مختلف خاک قرار گرفته و لارو های داخل طوقه ها تلف می شوند و از میزان جمعیت آفت در سال بعد کاسته می شود .

ب ) بردا شت به موقع محصول :

در صورتی که محصول گندم به محض ایجاد شرایط مناسب برداشت گردد ( در مرحله سفت شدن ورسیدن دانه ها ) حدود 5 تا 10 درصد لاروهایی که تغذیه آنها کامل نشده و هنوز در داخل ساقه هستند از بین می روند و موفق به رسیدن و استقرار در محل طوقه نمی گردند .

ج ) کا شت ا رقام مقا وم :

ارقام مختلف گندم و جو به یک اندازه مورد حمله این آفت قرار نمی گیرند ، به همین جهت یکی از راه های مؤ ثر جهت جلو گیری از خسارت این زنبور ، انتخاب و کاشت ارقامی است که کمتر مورد حمله قرار گرفته و خسارت کمتری متحمل شوند .

تا کنون چندین رقم و لاین پیشرفته گندم و جو که نسبت به این آفت مقاومت قابل توجه نشان داده ، شناسایی و جهت تولید ارقام پر محصول و مقاوم به این حشره ، در اختیار مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر قرار گرفته است . ضخامت ساقه و میزان سیلیس موجود در بافت های گیاه در مقاومت و حساسیت رقم به این آفت تأ ثیر دارند .

د ) مبارزه شیمیا یی :

مبارزه شیمیایی اختصاصی با این آفت با در نظر گرفتن اینکه خروج حشرات کامل تدریجی بوده و لاروها هم در تمام دوره نشو و نما در داخل ساقه به سر می برند ، صحیح به نظر نمی رسد . در مناطق آلوده به زنبور ساقه خوار غلات و سن گندم ، در صورتی که مبارزه شیمیایی علیه سن مادر انجام شود ، حشرات کامل زنبور ساقه خوار موجود در مزرعه نیز از بین رفته و جمعیت آفت کاهش می یابد .

روش سوزاندن کاه و کلش که در مناطق آلوده جهت کاهش جمعیت آفت و یا تسریع در آماده شدن زمین جهت کشت دوم انجام می شود ، نه تنها تأ ثیری روی لارهای داخل طوقه ندارد بلکه به خاطر از بین بردن  میکرو ارگانیسم های خاک ، نابود کردن پارازایت ها و پرداتورهایی که در داخل کلش ها پناه گرفته اند و نیز ارزش اقتصادی کاه و کلش که می تواند مورد تغذیه دام قرار گیرد به هیچ وجه قابل توصیه نمی باشد .